Blockchain najczęściej kojarzy się z kryptowalutami. To zrozumiałe, bo właśnie dzięki nim technologia stała się szerzej znana. Jednak sam mechanizm rozproszonego rejestru, w którym zapisy są trudne do niepostrzeżonej zmiany, może mieć zastosowanie w wielu innych dziedzinach. Warto przyjrzeć się, gdzie blockchain ma realny sens, a gdzie jest raczej modnym hasłem niż rozwiązaniem problemu.
Na czym polega blockchain w prostych słowach
Blockchain to rodzaj bazy danych, w której informacje zapisywane są w kolejnych blokach. Każdy blok zawiera odwołanie do poprzedniego, dzięki czemu powstaje łańcuch. Kopie rejestru przechowuje wielu uczestników sieci, a nowe wpisy są dodawane według ustalonych zasad zatwierdzania. W efekcie zmiana wcześniejszego zapisu wymagałaby zgody lub przejęcia kontroli nad dużą częścią sieci, co jest bardzo trudne.
Najważniejsze cechy tej technologii to:
- niezmienność historii – wpisów nie da się łatwo edytować ani usunąć,
- przejrzystość – uprawnieni uczestnicy widzą ten sam stan rejestru,
- brak jednego centralnego administratora – zaufanie opiera się na zasadach sieci, a nie na jednej instytucji,
- możliwość automatyzacji – tak zwane inteligentne kontrakty wykonują określone działania, gdy spełnione zostaną zapisane warunki.
Istnieją sieci publiczne, otwarte dla każdego, oraz prywatne lub konsorcjalne, do których dostęp mają tylko wybrane podmioty. W zastosowaniach biznesowych często wybiera się ten drugi model.
Łańcuch dostaw i wiarygodność dokumentów
Pochodzenie produktów
Jednym z najczęściej omawianych zastosowań jest śledzenie drogi towaru od producenta do klienta. W łańcuchu dostaw uczestniczy wiele firm: dostawcy surowców, przetwórcy, przewoźnicy, hurtownie i sklepy. Każda z nich prowadzi własną dokumentację, a połączenie tych danych bywa trudne.
Wspólny rejestr może zapisywać kolejne etapy: pochodzenie surowca, datę przetworzenia, warunki transportu czy kontrole jakości. Dzięki temu łatwiej sprawdzić, skąd pochodzi produkt, szybciej wycofać wadliwą partię i ograniczyć podróbki. Trzeba jednak pamiętać, że blockchain gwarantuje jedynie niezmienność zapisu, a nie prawdziwość danych wprowadzonych na początku. Jeśli ktoś wpisze nieprawdziwą informację, system ją zachowa.
Weryfikacja dokumentów i certyfikatów
Dyplomy, certyfikaty, zaświadczenia czy umowy można podrobić lub zmienić. Blockchain pozwala zapisać w rejestrze cyfrowy odcisk dokumentu, czyli tak zwany skrót. Sam dokument nie musi być publiczny, ale każdy, kto otrzyma jego kopię, może sprawdzić, czy jest identyczna z oryginałem zarejestrowanym wcześniej.
Takie rozwiązania rozważają uczelnie, organizacje szkoleniowe, firmy wystawiające certyfikaty czy kancelarie. Mogą też pomóc w potwierdzaniu autorstwa i daty powstania utworów, na przykład zdjęć lub projektów. Zaletą takiego podejścia jest to, że sprawdzenie dokumentu nie wymaga kontaktu z jego wystawcą, o ile znany jest sposób weryfikacji i rejestr pozostaje dostępny.
Finanse, rozliczenia i energetyka
Sektor finansowy przygląda się blockchainowi od dawna. Technologia może usprawniać rozliczenia między instytucjami, przelewy międzynarodowe czy obsługę papierów wartościowych, ograniczając liczbę pośredników i ręcznych uzgodnień. Ciekawym kierunkiem jest tokenizacja, czyli zapisywanie w rejestrze praw do aktywów, takich jak udziały czy nieruchomości, co w teorii ułatwia ich obrót.
W energetyce omawia się możliwość rozliczania energii między prosumentami, czyli osobami, które jednocześnie produkują i zużywają prąd, na przykład z paneli fotowoltaicznych. Wspólny rejestr mógłby automatycznie zapisywać, kto ile energii oddał do sieci i komu ją przekazał. Podobnie rozważa się śledzenie pochodzenia energii ze źródeł odnawialnych.
W obu obszarach duże znaczenie mają regulacje. Bez zgodności z prawem i współpracy z nadzorem nawet najlepiej zaprojektowany system nie wejdzie do szerokiego użytku.
Sektor publiczny
Administracja publiczna prowadzi wiele rejestrów, w których kluczowe są wiarygodność i przejrzystość. Wśród rozważanych zastosowań pojawiają się:
- rejestry gruntów i nieruchomości, w których historia zmian właściciela jest trudna do sfałszowania,
- cyfrowa tożsamość i potwierdzanie uprawnień obywateli,
- śledzenie wydatkowania środków publicznych i dotacji,
- obieg dokumentów między urzędami.
W sektorze publicznym szczególnie ważna jest ochrona danych osobowych. Niezmienność zapisu, która jest zaletą w wielu sytuacjach, może kolidować z prawem do usunięcia danych. Dlatego w rejestrze zwykle przechowuje się tylko skróty lub odnośniki, a same dane trzyma się w osobnych, kontrolowanych systemach.
Ograniczenia, o których warto pamiętać
Blockchain nie jest rozwiązaniem na każdy problem. Przed wdrożeniem warto uczciwie odpowiedzieć na pytanie, czy rzeczywiście potrzebny jest rozproszony rejestr. Jeśli dane kontroluje jedna organizacja, która cieszy się zaufaniem pozostałych, zwykła baza danych często będzie tańsza, szybsza i prostsza w utrzymaniu.
Do najważniejszych ograniczeń należą:
- wydajność – niektóre sieci przetwarzają transakcje wolniej niż tradycyjne systemy,
- zużycie energii w części sieci publicznych, zależne od mechanizmu zatwierdzania,
- problem jakości danych wejściowych, którego technologia sama nie rozwiązuje,
- niepewność prawna i różnice w przepisach między krajami,
- koszty integracji z istniejącymi systemami i potrzeba współpracy wielu firm.
Technologia jako narzędzie, nie cel
Blockchain najlepiej sprawdza się tam, gdzie wiele niezależnych stron musi współdzielić wiarygodne informacje i nie ma jednego podmiotu, któremu wszyscy w pełni ufają. W takich miejscach może realnie ograniczyć koszty uzgodnień i ryzyko oszustw. W innych przypadkach lepiej sięgnąć po sprawdzone rozwiązania. Rozsądne podejście zaczyna się od problemu do rozwiązania, a dopiero potem od wyboru technologii.